Niezwykłe pamiątki po polskich zesłańcach

Oziornoje, Kazachstan

W tym roku obchodzimy 90. rocznicę pierwszych deportacji Polaków do Kazachstanu. Warto z tej okazji przypomnieć jedną z najbardziej znanych w tym kraju „polskich” wsi, czyli takich, których początki związane są z Polakami zesłanymi w stepy północnego Kazachstanu w 1936 roku. Wioskę Oziornoje, bo o niej tu mowa, na łamach „AŁMATORA” przywoływaliśmy wielokrotnie. W numerze 3 (4) z 2021 r. opisaliśmy jedną z pamiątek po polskich zesłańcach przechowywanych w miejscowym klasztorze Sióstr Karmelitanek. „Będąc w Oziornoje, – pisaliśmy wówczas – warto odwiedzić tamtejszy Klasztor Karmelitanek, w którym siostry zakonne od lat gromadzą pamiątki po zesłańcach. W tych unikatowych zbiorach, głównie przedmiotach religijnego kultu, które deportowani zabierali ze sobą w kazachstański step, znajduje się rzecz z pozoru błaha, a jednak przywołująca pamięć tragicznych wydarzeń sprzed 100. i 85. lat. Jest to czarno-biały obrazek wykonany na dość słabym i nieco już podniszczonym papierze, ukazujący popularny w katolickiej ikonografii motyw Najświętszego Serca Pana Jezusa”. Opisany przez nas obrazek, nawiązujący swą treścią do losu Polaków, którzy po Traktacie Ryskim „zostali pod panowaniem bolszewików”, to jeden z ciekawszych przedmiotów, składających się na pokaźne, zgromadzone przez Karmelitanki, zbiory.

Ta wyjątkowa, czekająca wciąż na swojego badacza, kolekcja, tworzona była latami. Mieszkańcy Oziornoje oddawali swoje bezcenne, mające często złożoną historię, pamiątki w przekonaniu, że właśnie w klasztorze, w tworzonym przez siostry swoistym muzeum i zarazem archiwum, znajdą one bezpieczną przystań. Przedmioty te, między innymi święte obrazki, przepisywane ręcznie modlitwy, modlitewniki, wykonane domowym sposobem różańce, są niezwykłym świadectwem ważnego fenomenu, którym było trwanie wiary, języka i tożsamości narodowej na przekór ekstremalnym warunkom życia. Na przekór rozmaitym zakazom i szykanom, jakimi poddawani byli wywiezieni w 1936 r. do Kazachstanu Polacy. Obok prezentujemy wybrane dokumenty i przedmioty, z którymi mieliśmy okazję zapoznać się w trakcie naszych częstych wyjazdów do Oziornoje oraz wizyt w tamtejszym klasztorze Sióstr Karmelitanek. Niektóre z tych pamiątek zostały przez nas opublikowane w kalendarzu na rok 2023, który przygotowaliśmy z myślą o mieszkańcach Oziornoje oraz Siostrach Karmelitankach.